شناسایی آفات سویا-روشهای پیشگیری و کنترل

شناسایی آفات سویا؛ روش‌های پیشگیری و کنترل

مزارع سویا همواره در معرض هجوم آفات گوناگونی قرار دارند که در صورت عدم مدیریت صحیح، خسارات جبران‌ناپذیری به عملکرد محصول وارد می‌کنند. شناخت دقیق چرخه زندگی و رفتارهای تغذیه‌ای این حشرات، اولین گام در مبارزه با آفات سویا است. در این بخش به بررسی مهم‌ترین و خطرناک‌ترین آفات سویا این گیاه می‌پردازیم.

۱. کرم‌های طوقه‌بر (Agrotis spp.)

کرم‌های طوقه‌بر که در دنیای علم با نام Agrotis spp. شناخته می‌شوند، از خانواده Noctuidae بوده و از جمله مهمترین آفات سویا ، یکی از مخرب‌ترین عوامل در کاهش تراکم بوته‌ها در ابتدای فصل رشد هستند. در ایران، گونه‌های A. exclamationis، A. segetum و A. ipsilon بیشترین خسارت را گزارش کرده‌اند که در ادامه به جزئیات گونه A. segetum می‌پردازیم.

مشخصات ظاهری و شناسایی آفت

• حشره کامل: شب‌پره‌ای به طول ۲۰ تا ۳۰ میلی‌متر با بال‌های جلویی به رنگ زرد متمایل به قهوه‌ای تا خاکستری تیره. ویژگی بارز آن‌ها وجود ۳ لکه مشخص (لوبیایی شکل، میانی گرد و قاعده‌ای مثلثی) روی هر بال است.
• تخم: نیم‌کروی با قاعده مسطح که ابتدا سفید شیری است و هنگام تفریخ به زرد مایل به قرمز تغییر رنگ می‌دهد.
• لارو: لاروهای کامل بسیار قطور و ضخیم بوده (۴۵ تا ۵۵ میلی‌متر) و دارای یک نوار روشن باریک در سطح پشتی هستند. رنگ آن‌ها از قهوه‌ای تا خاکستری تیره متغیر است.
• شفیره: به رنگ خرمایی و در داخل لانه‌های گلی درون خاک تشکیل می‌شود.

نحوه خسارت و زیست‌شناسی

این آفت در تمام مناطق سویاکاری ایران پراکنده است. لاروها روزها در زیر کلوخه‌ها پنهان شده و شبانه به تغذیه از برگ، ساقه، طوقه و ریشه می‌پردازند. در موارد شدید، میزان خسارت در مزارع می‌تواند تا ۷۵ درصد محصول را نابود کند. این حشره معمولاً ۲ تا ۴ نسل در سال دارد که نسل اول آن بیشترین آسیب را به مزارع سویا وارد می‌کند. لاروها در سنین بالا به سطح خاک آمده و با قطع کردن طوقه گیاهان جوان، باعث خشکیدن ناگهانی بوته‌ها می‌شوند.

راهکارهای مدیریت و مبارزه با کرم طوقه‌بر

برای کنترل موثر این آفت و انجام عملیات مبارزه با آفات سویا، ترکیبی از روش‌های زراعی و شیمیایی زیر توصیه می‌شود:

• عملیات زراعی: شخم عمیق زمستانه، از بین بردن بقایای گیاهی ۳ هفته قبل از کاشت و کنترل دقیق علف‌های هرز.
• کاشت گیاه تله: کاشت آفتابگردان در اطراف مزرعه جهت جلب و جمع‌آوری لاروها.
• استفاده از تله: نصب تله‌های نوری و فرومونی برای ردیابی و تعیین زمان دقیق مبارزه.
• مبارزه شیمیایی:
  • استفاده از طعمه مسموم هنگام غروب آفتاب (ترکیب سم با آب و سپس افزودن تدریجی سبوس).
  • سم‌پاشی با ترکیبات چریش (Neem)، کلرپیریفوس یا سایپرمترین.
  • برای لاروهای جوان: استفاده از اتریمفوس متیل (اکامت) به میزان ۱.۵ لیتر در هکتار.
  • برای لاروهای مسن داخل خاک: استفاده از گرانول ۵٪ کلرپیریفوس به میزان ۱.۵ کیلوگرم در هکتار (همراه با آبیاری بلافاصله).

۲. برگ‌خوار چغندر قند (کارادرینا)

آفت Spodoptera exigua که به نام کارادرینا نیز شناخته می‌شود، علاوه بر چغندر، یکی از آفات درجه اول سویا محسوب می‌شود که با تغذیه گسترده از شاخ و برگ، فتوسنتز گیاه را مختل می‌کند.

ویژگی‌های شناسایی کارادرینا

• حشره کامل: شب‌پره کوچک (۱۰-۱۴ میلی‌متر) با بال‌های خاکستری/قهوه‌ای که دو لکه مشخص (لوبیایی قهوه‌ای و گرد زرد/نارنجی) روی بال‌ها دارد.
• تخم: به صورت دسته‌جمعی گذاشته شده و با لایه‌ای از موهای سفید یا زرد پوشیده می‌شود.
• لارو: معمولاً سبز روشن با سه نوار تیره، نارنجی و سفید در طرفین بدن. لاروهای کامل بین ۲۵ تا ۵۰ میلی‌متر طول دارند.

طرز خسارت و چرخه زندگی

لاروهای جوان ابتدا به صورت دسته‌جمعی از سطح زیرین برگ تغذیه کرده و برگ‌ها را مشبک (توری) می‌کنند. با رشد لاروها، تمام قسمت‌های برگ و حتی رگبرگ‌ها خورده شده و گیاه کاملاً عاری از برگ می‌شود. در تراکم بالا، این آفت حتی به سر ریشه‌ها نیز حمله کرده و خسارت جدی به گیاه سویا وارد می‌کند. این حشره در مناطق سرد به صورت شفیره و در مناطق گرمسیری در تمام مراحل رشدی زمستان‌گذرانی می‌کند. با گرم شدن هوا، فعالیت شبانه آفت آغاز شده و هر نسل آن حدود ۳ تا ۴ هفته به طول می‌انجامد.

مدیریت و روش‌های کنترل برگ‌خوار

بهترین استراتژی برای مبارزه با این آفت، بهره‌گیری از دشمنان طبیعی و روش‌های پیشگیرانه است:

• حمایت از دشمنان طبیعی: زنبورها و مگس‌های پارازیتوئید نقش مهمی در کنترل بیولوژیک این آفت دارند.
• اقدامات زراعی: شخم عمیق پس از برداشت، یخ‌آب زمستانه، کاشت به‌موقع و از بین بردن میزبان‌های واسط (علف‌های هرز).
• کنترل شیمیایی: در صورت رسیدن جمعیت آفت به آستانه اقتصادی، سم‌پاشی با سموم اختصاصی نظیر لاروین (Thiodicarb)، دسیس (Deltamethrin)، دانیتول یا سومیسیدین تحت نظر کارشناس توصیه می‌شود.

۳. کرم غلاف‌خوار سویا (Helicoverpa armigera)

این آفت که از خانواده Noctuidae است، یکی از خطرناک‌ترین دشمنان سویا محسوب می‌شود. کرم غلاف‌خوار حشره‌ای همه‌جاکار (پلی‌فاژ) است که با حمله مستقیم به اندام‌های بارده گیاه، خسارات سنگینی به بار می‌آورد.

مشخصات ظاهری

• حشره کامل: شب‌پره‌ای بزرگ (۱۴ تا ۱۹ میلی‌متر) که رنگ آن در ماده‌ها از زرد تا نارنجی و در نرها از قهوه‌ای روشن تا زرد متغیر است.
• تخم و لارو: تخم‌ها کروی و شبیه قطره صمغ هستند. لاروها بسته به تغذیه، رنگ‌های متنوعی (سبز، آبی، سیاه یا قهوه‌ای) دارند و طول لارو کامل به ۴۰ میلی‌متر می‌رسد. در پشت بدن لارو، چهار نوار تیره دیده می‌شود.
• شفیره: به رنگ زرد کهربایی روشن تا قهوه‌ای بلوطی و به طول ۱۴ تا ۲۲ میلی‌متر است.

خسارت و زیست‌شناسی

لاروهای جوان ابتدا پارانشیم برگ را می‌خورند، اما خسارت اصلی زمانی است که به غنچه‌ها و غلاف‌ها حمله کرده و با سوراخ کردن آن‌ها، از دانه‌های نارس تغذیه می‌کنند. اوج خسارت از اوایل تیرماه آغاز می‌شود. در شمال ایران، خسارت این آفت در سال‌های عادی ۱۰ درصد و در سال‌های طغیانی تا ۷۰ الی ۸۰ درصد محصول را نابود می‌کند. این آفت زمستان را به صورت شفیره در خاک گذرانده و از اردیبهشت ظاهر می‌شود. هر ماده حدود ۶۰۰ تخم می‌گذارد و چرخه زندگی آن در شرایط ایده‌آل ۳۰ روز است.

مدیریت آفت

• زراعی: جمع‌آوری بقایا و شخم عمیق برای قرار گرفتن شفیره‌ها در معرض آفتاب.
• بیولوژیک: رهاسازی ۲ گرم زنبور تریکوگراما در سه نوبت (با فاصله ۵ تا ۷ روز) یا استفاده از زنبور براکون (۱۰۰۰ عدد در هکتار) در صورت مشاهده ۳۰ لارو در هر مترمربع.
• شیمیایی: استفاده از فرآورده‌های BT یا سمومی مانند آتابرون، ایندوکساکارب، اسپینوساد، کلرپیریفوس و تیودیکارب. بهترین زمان مبارزه اواسط مرداد تا اواسط شهریور است.

۴. پروانه دانه‌خوار سویا (Etiella zinckenella)

این آفت از خانواده Pyralidae بوده و در اکثر مناطق گرم دنیا و ایران (خوزستان، لرستان، فارس و اردبیل) پراکنده است.

مشخصات و خسارت

حشره کامل خاکستری‌رنگ با نوار روشن در حاشیه بال است. لاروها در ابتدا سفید شیری بوده و در نهایت به رنگ ارغوانی مایل به قرمز (جگری) در می‌آیند. لارو با ورود به غلاف، از دانه‌ها تغذیه کرده و غلاف را از فضولات پر می‌کند. در مناطقی مثل خوزستان و لرستان، این آفت می‌تواند تا ۸۰ درصد محصول را از بین ببرد.

زیست‌شناسی و کنترل

این حشره ۲ نسل در سال دارد. نسل دوم که از اواخر تیر ظاهر می‌شود، مستقیماً به غلاف‌های سویا حمله می‌کند.

مدیریت

• اقدامات زراعی: شخم پاییزه، یخ‌آب زمستانه و تناوب زراعی ۲ ساله با گیاهان غیربقولات بسیار موثر است.
• سم‌پاشی: از ۱۵ تیر به بعد با مشاهده اولین آلودگی، سم‌پاشی با کلرپیریفوس یا سموم کارباماتی انجام شود و به دلیل تخم‌ریزی تدریجی، ۷ تا ۱۰ روز بعد تکرار گردد.

۵. شب‌پره تک‌نقطه‌ای (Mythimna loreyi)

این آفت که انتشار جهانی دارد، در استان‌های شمالی و اردبیل فعالیت زیادی دارد و لاروهای آن در سال‌های گرم و خشک طغیان می‌کنند.

مشخصات و زیست‌شناسی

شب‌پره‌ای به طول ۱۵ تا ۱۷ میلی‌متر که یک لکه سفید کوچک روی بال‌های جلویی دارد. لاروها در سنین بالا تمام قسمت‌های برگ و حتی جوانه‌های انتهایی را می‌خورند. این حشره شب‌فعال است و ماده‌ها تا ۶۰۰ تخم به صورت ردیفی پشت برگ‌ها می‌گذارند. در خوزستان تا ۴ نسل در سال ایجاد می‌کند.

مدیریت و کنترل

• فیزیکی: حفر گودال در مسیر حرکت دسته‌جمعی لاروها برای به دام انداختن آن‌ها.
• بیولوژیک: حمایت از دشمنان طبیعی مانند زنبور خانواده Braconidae و مگس‌های Tachinidae.
• شیمیایی: استفاده از طعمه مسموم هنگام غروب در مسیر حرکت لاروها و محلول‌پاشی با دیازینون ۶۰ (۱.۵ لیتر)، لاروین ۸۰ (۱ کیلوگرم) یا ایندوکساکارب (۲۵۰ میلی‌لیتر در هکتار).

۶. سفیدبالک‌ها (Bemisia tabaci)

سفیدبالک حشره کوچکی است که ماده‌های آن بدون بال، ثابت و به طول ۱.۲ تا ۱.۴ میلی‌متر هستند. رنگ بدن و دو جفت بال غشایی آن‌ها با یک پوشش سفید پودری یا مومی متمایل به اندکی زرد پوشیده شده است. تخم‌ها گلابی‌شکل و دارای پایه هستند که طول آن‌ها بدون پایه حدود ۰.۲ میلی‌متر است؛ رنگ تخم‌ها ابتدا زرد و سپس قهوه‌ای می‌گردد. اندازه پوره‌ها ۰.۳ تا ۰.۶ میلی‌متر بوده و به رنگ زرد مایل به سفید دیده می‌شوند.

پراکندگی و طرز خسارت سفیدبالک:

سفیدبالک میزبان‌های بسیار زیادی دارد و به عنوان یکی از اصلی ترین آفات سویا به حساب می آید. این آفت در شرایط آب و هوایی مانند استان مازندران روی ۴۰ گونه گیاه زراعی، زینتی و علف هرز فعالیت می‌کند. این حشره دارای قطعات دهانی سوراخ‌کننده و مکنده است که به وسیله آن تغذیه می‌کند. سفیدبالک در انتقال بیماری‌های ویروسی نقش عمده‌ای دارد.

علائم خسارت این آفت به صورت زردی رگبرگ‌ها، زردی بین رگبرگ‌ها، زردی کامل برگ، ایجاد لکه یا حلقه‌های زرد روی سطح برگ، پیچیدگی برگ، ضخیم شدن رگبرگ، فنجانی شدن برگ، پیچش ساقه، کوتاه ماندن گیاه و تولید عسلک است. خسارت آفت در مزارع هراکش (زودکشت) کمتر از مزارع کرپه (دیرکشت) است؛ زیرا در مزارع زودکشت، هنگامی که در مردادماه مرحله خسارتی آفت شروع می‌شود، بوته‌ها خشبی شده و این وضعیت باعث توقف تغذیه آفت می‌گردد؛ به همین دلیل در این‌گونه مزارع خسارت آفت محسوس نمی‌باشد.

زیست‌شناسی:

سفیدبالک بالغ، تخم‌های خود را در دسته‌های چند عددی به صورت دایره زیر برگ‌ها قرار می‌دهد، اگرچه در تراکم بالا معمولاً این نظم رعایت نمی‌شود. تخم‌ها ابتدا به رنگ کرم هستند و سپس تیره‌تر می‌شوند. تخم‌ها در مدت ۵ تا ۹ روز باز شده و پوره‌های متحرک به جستجوی محل مناسب و غذا می‌پردازند. این حشرات قطعات دهانی خود را وارد بافت برگ کرده و به مدت ۳ هفته در همان نقطه ثابت می‌مانند. در این مدت ۳ بار پوست‌اندازی می‌کنند و در پایان این دوره، آن‌ها به شفیره‌های زرد متمایل به سبز با دو چشم مشخص تبدیل می‌شوند. بعد از یک هفته حشرات بالدار ظاهر شده و حشرات ماده پس از ۲ تا ۷ روز شروع به تخم‌گذاری می‌کنند. زمستان‌گذرانی آن به صورت پیش‌شفیره است و در مناطقی مانند مازندران ۸ تا ۹ نسل در سال دارد.

مدیریت و کنترل سفیدبالک:

این آفت در طبیعت دشمنان طبیعی زیادی از جمله زنبورهای پارازیتوئید دارد. مهم‌ترین عملیات زراعی جهت کاهش جمعیت این آفت شامل رعایت تناوب زراعی، تنظیم تاریخ کاشت، تنظیم دور آبیاری، کشت ارقام مقاوم، رعایت بهداشت زراعی و حفظ فاصله از سایر محصولات میزبان است. جهت کنترل شیمیایی می‌توان از حشره‌کش‌هایی نظیر ایمیداکلوپراید، پیری‌پروکسی‌فن، مالاتیون یا دیازینون به نسبت دو در هزار استفاده نمود.

۷. مگس جوانه سویا (Delia antique)

اندازه حشره کامل این آفت ۶ تا ۷ میلی‌متر و تقریباً شبیه مگس خانگی است، اما پاهای درازتری دارد. رنگ عمومی بدن آن خاکستری متمایل به زرد است و ۵ نوار تیره روی قفس سینه دارد. رنگ پا و شاخک آن سیاه و بال‌ها متمایل به زرد هستند. پاهای عقبی دارای یک ردیف موی کوتاه و موازی در قسمت داخلی می‌باشد. پیشانی در حشره نر باریک و در ماده نسبتاً پهن و قرمز رنگ است.

مشخصات تخم، لارو و شفیره:

• تخم: سفید رنگ به طول ۱.۵ و قطر ۰.۵ میلی‌متر، به شکل خمیده با ۱۲ شیار طولی در سطح آن.
• لارو: سفید رنگ و بدون پا که در سن آخر به ۸ میلی‌متر می‌رسد. انتهای بدن دارای دندانه‌هایی با مرکز سیاه است.
• شفیره: قهوه‌ای روشن تا تیره، شلغمی‌شکل به طول ۷ و قطر ۲.۵ میلی‌متر.

پراکندگی و طرز خسارت مگس جوانه:

این آفت بسیار پلی‌فاژ بوده و از مهمترین آفات سویا برشمرده میشود و پراکنش وسیعی در ایران (گلستان، مازندران، گیلان، خوزستان، تهران و همدان) دارد. مهم‌ترین مرحله خسارتی مربوط به لاروهای نسل اول است. لارو در خاک به جوانه‌های در حال رشد حمله کرده و کانال‌هایی در ساقه و قسمت‌های نرم گیاه ایجاد می‌کند که در نتیجه گیاه ضعیف شده، برگ‌ها پژمرده می‌شوند و بوته از بین می‌رود.

زیست‌شناسی و چرخه زندگی:

آفت زمستان را به صورت شفیره در خاک می‌گذراند. در اردیبهشت حشرات کامل ظاهر شده و از نکتار گل‌ها تغذیه می‌کنند. حشره ماده تخم‌های خود را به صورت انفرادی یا در دسته‌های ۱۵ تا ۲۰ عددی داخل خاک اطراف طوقه یا بذر گیاهان میزبان قرار می‌دهد. دوره زندگی حشرات کامل معمولاً ۳۰ روز است که در این مدت ۱۵۰ تا ۲۰۰ عدد تخم می‌گذارد. دوره جنینی تخم در دمای ۲۰ تا ۲۱ درجه حدود ۲ تا ۷ روز طول می‌کشد. لاروهای کامل در عمق ۵ تا ۱۰ سانتی‌متری خاک به شفیره تبدیل می‌شوند. نسل اول در اردیبهشت، نسل دوم در اوایل تیر و نسل سوم در شهریور دیده می‌شود؛ این حشره می‌تواند تا ۴ نسل در سال تولید کند.

مدیریت مگس جوانه سویا:

اصلی‌ترین توصیه برای مدیریت این آفت، کشت دیرهنگام سویا در مناطق آلوده است تا از اوج فعالیت نسل اول آفت جلوگیری شود.

۸. سن سبز پنبه (Nezara viridula)

حشره کامل به طول ۱۸-۱۴ و عرض ۱۰-۸ میلی‌متر است. ماده‌ها کمی بزرگ‌تر از نرها بوده و دارای رنگ‌های متفاوتی می‌باشند، ولی معمولاً به رنگ سبز روشن دیده می‌شوند و از قسمت پشتی سپرمانند به نظر می‌رسند. سپرچه در این حشره مثلثی است. تخم‌ها قطره‌مانند و دارای سرپوش مسطح و به رنگ سفید تا زرد شفاف و یا کرم هستند. این حشره دارای ۵ سن پورگی است. رنگ بدن پوره‌ها در سنین مختلف از قرمز تا سبز متغیر است.

پراکندگی و طرز خسارت:

در ایران این آفت در اکثر مناطق کشور وجود دارد. سنین مختلف پورگی و حشره بالغ از مراحل رویشی و زایشی گیاهان میزبان از جمله گل، جوانه‌ها، کپسول‌ها و شاخ و برگ‌های جوان سویا حمله و از شیره گیاهی مکیده و باعث تغییر رنگ نقاط تغذیه شده می‌گردد.

زیست‌شناسی:

در مناطق گرمسیر تمام طول سال تولید مثل می‌کند ولی در مناطق معتدل و سرد دارای دیاپوز به صورت حشرات کامل در زیر بوته‌ها، پوستک درختان و یا تخته سنگ‌ها به سر می‌برد. ماده‌ها در هر بار تخم‌ریزی بین ۳۰ تا ۱۳۰ عدد تخم می‌گذارند. تخم‌ها بسته به دمای محیط در تابستان بعد از ۵ روز و در اوایل بهار و اواخر پائیز ۳-۲ هفته تفریخ می‌شوند. تغذیه پوره‌ها از سن دوم پورگی شروع می‌شود. این حشره تا ۴ نسل در سال دارد و طول دوره زندگی یک نسل در تابستان معمولاً ۳۵ روز است.

مدیریت آفت:

سن سبز دارای دشمنان طبیعی زیادی از جمله مگس و زنبور می‌باشد. در بیشتر مواقع می‌توان در حاشیه مزارع گیاهان تله کاشت و پس از حضور آفت روی آن، اقدام به سمپاشی نمود. در مواقعی که تراکم جمعیت آفت یک عدد در مترمربع یا بیشتر باشد خسارت آن اقتصادی بوده و لزوماً سمپاشی باید در مرحله غنچه گل و یا مرحله غلاف صورت گیرد و می‌توان از حشره‌کش‌های پیروتروئید نظیر سایپرمترین به نسبت یک در هزار اقدام به کنترل شیمیایی نمود. لازم به ذکر است در مزارع سویا سن‌های Adaliphororis lineatus، Lygus pratensis و Creontiades pallidus نیز که همگی از خانواده Miridae هستند، در بعضی مواقع خسارت‌زا می‌باشند که روش کنترل آن‌ها همانند سن سبز پنبه می‌باشد.

۹. بال‌ریشک‌داران (تریپس‌ها) در مزارع سویا

در مزارع سویا گونه‌های Thrips tabaci و Frankliniella occidentalis فعالیت دارند که در اینجا به شرح گونه تریپس توتون پرداخته می‌شود.

مشخصات آفت تریپس توتون:

طول حشرات کامل نر ۱.۳-۱ و ماده‌ها ۰.۷ میلی‌متر با بدنی کشیده، رنگ متغیر از زرد تا قهوه‌ای می‌باشند. انتهای بال‌های جلویی و عقبی دارای ریشک‌های بلند و کم‌رنگ است. قطعات دهانی زننده-مکنده و پوره‌های آن بدون بال می‌باشند. تخم حشره خیلی ریز، لوبیایی‌شکل و به رنگ سفید یا زرد و پوره نیمه‌شفاف و سفید کدر است که بعداً تغییر رنگ داده و به سفید مایل به زرد تبدیل می‌شود. شفیره به رنگ سفید مایل به زرد و قبل از تبدیل شدن به حشره کامل به رنگ زرد در می‌آید.

پراکندگی و طرز خسارت:

تریپس توتون یک آفت جهانی است و به اکثر محصولات کشاورزی خسارت می‌زند و از دیگر آفات سویا در مزارع محسوب میشود. این حشره با قطعات دهانی زننده-مکنده خود سطح برگ را سوراخ نموده و سپس شیره گیاهی را از سلول‌های گیاهی استخراج می‌نماید. در نهایت تغذیه تریپس باعث کاهش محتویات گیاهی و مصرف سلول‌های مزوفیل و همچنین به از دست دادن کلروفیل و کاهش فتوسنتز منجر می‌شود. یکی از عوامل احتمالی عارضه عدم غلاف‌بندی سویا، بیماری‌های ویروسی است که توسط تریپس‌ها منتقل می‌شود. این ویروس‌ها توسط تریپس‌ها از برگی به برگی دیگر انتقال می‌یابند.

زیست‌شناسی:

زمستان‌گذرانی آن به صورت حشره کامل در داخل خاک و بقایای گیاهی می‌باشد. جابجایی حشرات کامل تریپس بیشتر از پوره‌ها و شفیره آن می‌باشد زیرا می‌توانند پرواز کنند. در بهار حشرات کامل از مناطق زمستان‌گذران خارج و به طرف میزبان‌های گیاهی زراعی از جمله سویا و یا علف‌های هرز هجوم می‌برند. انبوهی آفت در اواسط خرداد مصادف با شروع کشت سویا وجود دارد و خسارت شدیدی در شروع رشد و مرحله کوتیلدونی وارد می‌کند. در مرداد جمعیت کمی افزایش می‌یابد که ممکن است به عدم غلاف‌دهی سویا منجر شود. هر نسل این آفت معمولاً ۲۰ روز طول می‌کشد و در شرایط مساعد ۸-۶ نسل در سال دارد. حشرات کامل ماده تخم‌های خود را داخل بافت برگ می‌گذارند. پیش‌شفیره و شفیره غیرفعال و بدون تغذیه و در داخل خاک و اندام‌های گیاهی سپری می‌شود.

مدیریت آفت:

جهت مدیریت کنترل تریپس استفاده از ارقام مقاوم و همچنین بکارگیری تله چسبی آبی‌رنگ تا حدی در کنترل تریپس موثر خواهد بود. استفاده از حشره‌کش‌ها یکی از رایج‌ترین روش‌ها است. مهم‌ترین حشره‌کش‌ها که برای کنترل تریپس ثبت شده‌اند عبارتند از آبامکتین، اسپینوساد و موونتو.

۱۰. کنه تارتن دولکه‌ای (Tetranychus urticae)

اندازه بدن ۰.۵-۰.۳ میلی‌متر است؛ افراد ماده درشت‌تر از افراد نر هستند. انتهای بدن در افراد نر دوکی شکل و رنگ بدن آن‌ها بر اساس فصل تغییر می‌یابد به طوری که در بهار و تابستان، سبز متمایل به زرد با دو لکه پشتی جانبی تیره می‌باشند، در صورتی که در اواخر پاییز و زمستان به دلیل ورود به دیاپوز و توقف تغذیه و عدم تجمع مواد در داخل لوله‌های کور به رنگ قرمز یکنواخت دیده می‌شوند. مراحل زیستی آفت شامل تخم، لارو، پوره سن یک، پوره سن دو و بالغ می‌باشد.

پراکندگی و طرز خسارت:

این کنه در اکثر مناطق ایران وجود دارد. کنه با فروبردن کلیسرهای میله‌ای خود به درون سلول برگ و خالی نمودن محتویات آن‌ها و تخریب سبزینه، رشد گیاه را دچار اختلال می‌نماید. در سلول‌های خسارت دیده در ابتدا نقاط ریز و زردرنگی ظاهر می‌شود که با افزایش تغذیه، مجموع سلول‌های آسیب‌دیده به صورت لکه‌های زردرنگ بر روی سطوح فوقانی و تحتانی برگ ظاهر می‌شود.

زیست‌شناسی:

این آفت زمستان را به صورت افراد ماده بالغ جفت‌گیری کرده در لابلای بقایای گیاهی، زیر کلوخه‌ها، روی گیاهان همیشه سبز و علف‌های هرز حاشیه مزرعه و یا سطح مزرعه سپری و وقتی شرایط آب و هوایی مساعد می‌شود پناهگاه‌های زمستانه را ترک کرده بر روی علف‌های هرز داخل و حاشیه مزرعه مستقر می‌شوند. فعالیت این کنه بستگی کامل به شرایط آب و هوایی به‌خصوص درجه حرارت و رطوبت دارد. با شروع فصل گرما که توأم با کاهش درصد رطوبت است فعالیت تشدید شده و منجر به بروز خسارت می‌شود. با توجه به کوتاه بودن دوره رشد، این کنه می‌تواند تا ۱۵ نسل در سال تولید نماید.

مدیریت کنه تارتن:

استفاده از پوشش سبز اطراف مزرعه به عنوان گیاهان تله در کاهش جمعیت کنه موثر است. این کنه دشمنان طبیعی متعددی در بین گروه‌های مختلف بندپایان دارد. در صورت بالا بودن تراکم جمعیت می‌توان از کنه‌کش‌هایی نظیر پروپارژیت ۵۰٪ (۱.۵ لیتر در هکتار)، آبامکتین ۰.۸٪ (۰.۶ لیتر در هکتار) و فن‌پیروکسیمیت ۵٪ (۰.۵ در هزار) در شرایط مزرعه استفاده نمود. عدم مصرف سموم پایرتروئیدی الزامی است، زیرا باعث افزایش فعالیت کنه‌ها می‌شود.